Felsefe ve sanat hayatımızı nasıl şekillendirir?

İnsan nedir, nasıl bir varlıktır?

Bu soru yüzyıllardır felsefenin merkezinde duruyor.

Ayağımıza dolanan rutinlerimizin, alışkanlarımızın esiri miyiz, yoksa bunların dışına çıkıp kendimizi yeniden inşa edebilir miyiz? Düşüncelerimiz yaşadığımız dünya ve koşullar tarafından mı şekillenir, yoksa onları özgürleştirebilir miyiz?

Zihin felsefesine getirdiği yeni bakış açılarıyla dikkati çeken Alva Noë, bu sorulardan yola çıkarak insan doğasına dair somut bir öneride bulunuyor: İnsan olmak bitmiş bir durum değil, süreklileşmiş bir düşünme ve yaratma sürecidir.

Noë’ye göre felsefe bu sürecin en güçlü araçlarından biridir: Bize alışkanlıklarımızı ve doğal sandıklarımızı sorgulama, dünyaya başka bir gözle bakma ve kendimizi yeniden düşünme imkânı verir. Sanat ise bu düşüncenin deney alanıdır; düşüncelerimizin dünyada nasıl karşılık bulduğunu gösteren canlı bir laboratuvar.

Dolanıklık, insanın dünyayla kurduğu ilişkilerin içinden doğduğunu, kim olduğumuzu anlamak için hayatın bu görünmez bağlarını fark etmemiz gerektiğini gösteriyor. Gündelik hayat, felsefe ve sanatın iç içe geçtiği yerde, insan olmanın anlamını kültür, beden ve deneyimle birlikte yeniden düşünmeye çağıran kışkırtıcı bir çalışma.

Alva Noë (1964), Berkeley Üniversitesi’nde felsefe profesörüdür. Zihin felsefesi, sanat teorisi ve bilişsel bilimler temel çalışma alanlarıdır. Action in Perception (2004), Varities of Presence (2012), Strange Tools (2015) gibi pek çok kitabın yazarı olan Noë bu çalışmalarında, bilincin ve algının, yalnızca beyinde olup biten bir şey olmadığını, bizzat bizim gerçekleştirdiğimiz bir etkinlik olduğunu vurgulamaktadır. Dolanıklık‘ta genel kuramını genişleten Noë, zihnin ve bilincin beynin içinde gerçekleşen kapalı süreçler olmadığını; beden, eylem ve dünya ile ilişkimiz içinde ortaya çıktığını öne sürmektedir. Noë’ye göre sanat ve felsefe yalnızca tüm bu ilişkiler ağını görünür kılmakla kalmaz, bizzat görme biçimlerimizi ve düşünme alışkanlıklarımızı da dönüştürürler.