Bir sabah yazılarımı kimsenin görmediğini fark ettim. Bu ilk bakışta trajik bir durum gibi görünmeyebilir. İnternette zaten herkes bir şey söylüyor, kimse kimseyi dinlemiyor, çoğu konuşma kendi yankısını üretmek için var. Fakat burada farklı bir şey vardı. Tartışma yoktu. İtiraz yoktu. Yanlış anlamalar bile yoktu.
Hiçbir şey yoktu.
Yazı yayımlanmıştı. Link çalışıyordu. Metin oradaydı. Ama sanki görünmezdi.
İnternet için en tuhaf durum budur, sesiniz vardır ama yankınız yoktur.
Bir süre bunun estetik bir başarısızlık olduğunu düşündüm. Belki yazı sıkıcıydı. Belki başlık kötüydü. Belki herkes aynı gün çok daha önemli şeyler konuşuyordu. İnternetin kalabalığı içinde kaybolmak oldukça sıradan bir kaderdir dedim ki, birkaç gün sonra Nurcan meseleyi teknik bir dille açıkladı.
“Shadow-ban yemiş olabilirsin.”
Terim ilk anda bir büyü gibi geldi. Gölge ve yasak kelimeleri aynı anda kullanıldığında insan kendini ortaçağ teolojisinin bir dipnotunda gibi hissediyor. Ama aslında oldukça modern bir ceza bu ve ne kadar da sofistike diye düşünmeden edemedim.
Shadow-ban, susturulmak gibi çalışmıyordu aslında, duyuluyordum ama kimseye ulaşamamıyordun.
Yani konuşursunuz. Sistem kaydeder. Ama dağıtım gerçekleşmez.
Ortaçağ’da bunun karşılığı sürgündü. Şehirden çıkarılırdınız. İnsanlar sizi görmezdi.
Dijital çağ bunu çok daha zarif bir yöntemle çözmüş oldu. Şehirden çıkarılmıyorsunuz. Sadece meydandan kaldırılıyorsunuz.
Nurcan üzerinde düşündüğümü de bildiği için her zamanki sakinliği ile bir öneride bulundu.
“Başvuru yapman lazım.”
“Nereye?”
“Görünürlük Müdürlüğü’ne.”
Başta bunun bir şaka olduğunu düşündüm. İnternette bürokrasi fikri komik gelir. Çünkü platformlar kendilerini genellikle özgürlük, hız ve akış gibi kelimelerle tanıtırlar. Bürokrasi ise ağırdır, form doldurur, mühür basar ve sıra numarası verir.
Fakat kısa bir araştırma sonucunda Görünürlük Müdürlüğü’nün gerçekten var olduğunu öğrendim.
Daha doğrusu var sayıldığını.
Bina şehrin oldukça merkezi bir yerindeydi. Cam cepheli, modern ve son derece nötr bir mimarisi vardı. Üzerinde herhangi bir tabela yoktu ama kapının yanındaki küçük ekranda şu yazıyordu:
Algoritmik Görünürlük Müdürlüğü
Altında daha küçük bir satır: Dağıtım ve Yankı İşleri Genel Müdürlüğü
İçeri girdiğimde ilk fark ettiğim şey sessizlikti. Bürokratik sessizlik her zaman biraz kutsal bir atmosfere sahiptir. İnsanlar konuşmaz, ama her şey çalışıyordur.
Duvarlarda yön tabelaları vardı.
Reach Başvuru Ofisi
Shadow-Ban İtiraz Bürosu
Viral İçerik Değerlendirme Kurulu
Trend Topic Koordinasyon Birimi
Bir köşede sıra numarası veren bir makine duruyordu. Üzerinde şu yazıyordu:
“Lütfen görünürlük işlemleriniz için sıra alınız.”
Butona bastım.
Makineden çıkan kağıtta şu yazıyordu:
A-404
Bunun bir hata kodu olup olmadığını sormamaya karar verdim.
Bekleme salonunda birkaç kişi daha vardı. Herkes telefonuna bakıyordu. Kimse kimseyle konuşmuyordu. Bu oldukça mantıklıydı. Görünürlük sorunları genellikle bireyseldir çünkü.
Bir süre sonra ekran yandı.
A-404 → Gişe 3
Gişeye yaklaştım. Camın arkasında oldukça sakin bir memur oturuyordu. Masasında üç şey vardı:
bir bilgisayar
bir damga
ve çok kalın bir klasör
Memur başını kaldırmadan konuştu.
“Şikayetiniz?”
“Kimse yazılarımı görmüyor.”
Memur bu cümleyi daha önce birçok kez duymuş gibi görünüyordu. Bilgisayarda birkaç şey yazdı.
“Görülme başvurusu yaptınız mı?”
“Hayır.”
Memur başını kaldırdı. Bana bakarken yüzünde hafif bir merhamet ifadesi hissettim. Sanki uzun bir sürecin başında olduğumu biliyordu.
“Önce Form 404’ü doldurmanız gerekiyor.”
Masadan ince bir dosya çıkardı.
Kapakta şu yazıyordu:
FORM 404 — VARLIK TALEBİ
Alt başlık daha açıklayıcıydı.
İçerik üreticilerinin ontolojik görünürlük kazanabilmesi için doldurulması zorunlu başvuru formu.
Form oldukça ayrıntılıydı.
İlk sayfada temel bilgiler vardı.
Ad
Platformlar
Aylık içerik üretim kapasitesi
Algoritma ile önceki ilişkiler
İkinci sayfa biraz daha karmaşıktı.
“Son altı aya ait Engagement dökümü”
“En az bir viral içerik örneği”
“Üç takipçinin ‘gördüm’ beyanı”
Bir yerde şu madde dikkatimi çekti:
Algoritmaya sadakat beyanı
Memura baktım.
“Bu nedir?”
Memur oldukça sakin bir şekilde açıkladı.
“Standart prosedür.”
“Yani?”
“Algoritmanın dağıtım kararlarına itiraz etmeyeceğinizi beyan ediyorsunuz.”
“Ben zaten itiraz etmek için buradayım.”
Memur başını hafifçe salladı.
“Bu farklı bir itiraz.”
Formu çevirdim. Son sayfada küçük bir paragraf daha dikkatimi çekti.
Başvuru sahibinin içeriğinin iyi olması değerlendirme kriteri değildir. Değerlendirme yalnızca dağıtım uygunluğu üzerinden yapılır.
Bu noktada memur ekledi:
“İçerik kalitesi bizim alanımız değil.”
“Peki kimin alanı?”
Memur bir an düşündü.
“Muhtemelen kimsenin.”
Formu doldururken bir şey fark ettim. İnternette yazı yazmak aslında sanıldığı kadar özgür bir faaliyet değildi. Görünürlük elde etmek, belli prosedürlere bağlıydı. Ve bu prosedürlerin çoğu görünmezdi.
Formu geri verdim.
Memur kağıdı dikkatle inceledi. Birkaç yere damga bastı.
Sonra bilgisayara baktı ve şöyle dedi:
“Şu anki statünüz algoritmik belirsizlik.”
“Bu ne demek?”
Memur dosyayı kapattı.
“Henüz varlık statünüz belirlenmemiş.”
“Yani görünmez miyim?”
“Hayır.”
“Görünür müyüm?”
“Henüz değil.”
“Peki neyim?”
Memur bu soruyu oldukça profesyonel bir sakinlikle cevapladı.
“Potansiyel içerik üreticisi.”
Bu insanın kendisi hakkında duymayı beklediği bir tanım olamazdı. Ama itiraz etmedim. Çünkü Görünürlük Müdürlüğü’nde itiraz etmenin de muhtemelen ayrı bir formu olduğunu tahmin ediyordum.
Memur dosyayı tekrar açtı.
“Şimdi ikinci aşamaya geçebiliriz.”
“Bu nedir?”
“Dağıtım uygunluğu değerlendirmesi.”
Bilgisayardan bir grafik açtı. Ekranda garip bir eğri vardı.
“Bu sizin son altı ayda ürettiğiniz içeriklerin yankı potansiyeli.”
“Bunun ne anlama geldiğini anlamıyorum.”
Memur başını salladı.
“Normaldir.”
Sonra ekranı biraz bana doğru çevirdi.
“Burada üç temel ölçüt var.”
Parmağıyla grafiğin üstünde üç noktayı işaret etti.
“Okunma.”
“Etkileşim.”
“Algoritmik sempati.”
İlk ikisi anlaşılırdı.
Üçüncüsü değildi.
“Algoritmik sempati nedir?”
Memur bu soruyu duymaktan hoşlanmış gibi göründü.
“Algoritmanın içeriğinizle kurduğu genel ilişki.”
“Bu ölçülebilir bir şey mi?”
“Hayır.”
“Peki nasıl değerlendiriliyor?”
Memur omuz silkti.
“Algoritma bilir.”
Bu noktada ilk defa asıl soruyu sormaya karar verdim.
“Algoritma nerede?”
Memur bir an sustu. Sonra oldukça dikkatli bir ses tonuyla konuştu.
“Algoritmanın fiziksel konumu paylaşılmamaktadır.”
“Yani burada değil mi?”
“Biz yalnızca uygulayıcıyız.”
“Kararı kim veriyor?”
Memur bu soruya neredeyse fısıldayarak cevap verdi.
“Algoritma.”
Bu cevap, beklediğimden daha teolojik bir his bıraktı. Bürokratik kurumların çoğunda en azından bir karar verici vardır. Bir kurul, bir yönetici, bir komisyon.
Burada ise kararın kaynağı görünmezdi.
Memur açıklamaya devam etti.
“Algoritma yalnızca sonucu ile bilinir.”
“Sebep?”
“Paylaşılmaz.”
“Peki itiraz?”
“Başvurulabilir.”
“Sonuç?”
“Algoritma değerlendirir.”
Bu noktada dosyayı kapattı.
“İsterseniz resmi itiraz sürecini başlatabiliriz.”
“Başlatalım.”
Memur çekmeceden başka bir dosya çıkardı.
Kapakta şu yazıyordu:
FORM 410 — ALGORİTMİK MAĞDURİYET BEYANI
Altında küçük bir açıklama vardı.
Dağıtım kararlarının içerik üreticisi üzerindeki psikolojik ve ontolojik etkilerinin değerlendirilmesi amacıyla doldurulur.
Form beklediğimden daha kısaydı.
Sadece üç soru vardı.
Birinci soru:
“İçeriğinizin neden görünür olması gerektiğini düşünüyorsunuz?”
İkinci soru:
“Algoritmanın kararına saygı duyuyor musunuz?”
Üçüncü soru:
“Daha fazla içerik üretmeyi taahhüt ediyor musunuz?”
Memura baktım.
“Bu biraz tek taraflı değil mi?”
Memur dürüst bir ifadeyle cevap verdi.
“Algoritmik süreçler genellikle öyledir.”
Formu doldurdum. Çok uzun cevaplar yazmadım. Bürokratik sistemlerin uzun açıklamalardan hoşlanmadığını deneyimle öğrenmiştim.
Memur formu aldı, dikkatle okudu ve dosyaya ekledi.
Sonra bilgisayara birkaç şey yazdı.
Ekranda küçük bir yükleme simgesi dönmeye başladı.
“Şimdi değerlendirme yapılacak.”
“Ne kadar sürer?”
Memur ekrana baktı.
“Algoritma zaman kavramını farklı algılar.”
Bu cevabın ne anlama geldiğini anlamadan beklemeye başladım.
Yaklaşık üç dakika sonra bilgisayardan küçük bir ses geldi.
Memur ekrana baktı.
Sonra resmi bir tonla konuştu.
“Karar geldi.”
Masadaki yazıcıdan bir kağıt çıktı. Memur kağıdı aldı ve yüksek sesle okumaya başladı.
“Algoritmik değerlendirme sonucunda başvuru sahibinin içeriklerinin yankı üretme potansiyeli sınırlı bulunmuştur.”
Durdu.
Sonra devam etti.
“Bu nedenle dağıtım genişletme talebi uygun görülmemiştir.”
Bir süre sessizlik oldu.
“Sebebi nedir?” diye sordum.
Memur başını kaldırmadan cevap verdi.
“Sebep paylaşılmamaktadır.”
“Algoritma mı söyledi?”
“Evet.”
“Algoritma beni okudu mu?”
Memur bu soruya biraz düşündükten sonra cevap verdi.
“Algoritma içerikleri okumaz.”
“Peki ne yapar?”
“Ölçer.”
“Ne ölçer?”
Memur bu soruya oldukça kesin bir cevap verdi.
“Geleceği.”
Bir süre daha sessizlik oldu.
Sonra memur kağıdı bana uzattı.
“Başvurunuz reddedildi.”
“Başka bir şey yapabilir miyim?”
Memur düşündü.
“Evet.”
“Ne?”
“Yeni içerik üretebilirsiniz.”
“Bu yardımcı olur mu?”
Memur dürüst bir şekilde cevap verdi.
“Bazen.”
Dosyam kapatıldı. Damga vuruldu.
BAŞVURU SONUÇLANDI
Görünürlük Müdürlüğü’nden çıktığımda hava kararmış, şehrin ışıkları yanmıştı. İnsanlar telefonlarına bakarak yürüyordu.
Bir süre binaya baktım.
Cam cephelerin arkasında yüzlerce ekran vardı. Hepsi aynı anda çalışıyordu. İçerikler akıyor, grafikler hareket ediyor, dağıtımlar hesaplanıyordu.
Ama algoritmanın kendisi görünmüyordu.
Eve döndüm.
Bilgisayarı açtım.
Yeni bir yazı yazmaya başladım. Çünkü Görünürlük Müdürlüğü’nde öğrendiğim en önemli şey şuydu:
Görünürlük başvurusunun en güvenilir yöntemi görünmez kalmaya devam etmektir.



