Bir önceki konser yazımda “Sinfonia Concertante”den de bahsetmiş ve kökeni 17. yüzyıla kadar inen, bir ya da birden fazla solo enstrümana yer veren, müziğin sololar ve orkestra arasında gidip geldiği senfonik orkestra eserlerini tanımlayan bir ifade olduğunu belirtmiştim.
Wolfgang Amadeus Mozart 1777-78 yıllarını kapsayan Avrupa turu sırasında Paris ve Mahnheim’de karşılaştığı “sinfonia concertante” türünden etkilenip, ardından geri dönerek yerleştiği Salzburg’da bu türde besteler yapmaya başlamış. Bunlar arasında 1779’un yaz-sonbahar döneminde bestelediği “Mi bemol keman, viyola ve orkestra için Sinfonia concertante, K364” pek çok yorumcuya göre en ikonik eserlerinden biridir.
Böyledir de, bu eserden ne kendisi bahsetmiş zamanında ne de başkası! Ancak ölümünden on yıl sonra ilk baskısıyla çıkmış ortaya; o da ancak birinci bölümün kadansınıni Mozart’ın elyazısıyla taslağının bulunması sayesinde. Ama uzmanların gözünde eserin Mozart’ın bir bestesi olduğu su götürmez.
Mozart genellikle “müzik demokratı” olarak anılır, yani eserlerinde solo çalgılara eşit haklar tanır. Bu eserde de yaylı çalgılar arasında belki de en çok sevdiği viyolanın genelde boğuk, karanlık sesini kemanın parlak sesiyle dengeleyebilmek için tutmuş solo viyolanın akordunu normalden yarım ses daha yüksek yaptırmış (ki müzikte “scordatura” denir buna); böylece gergin teliyle viyolanın sesinin daha parlak çıkmasını sağlamış ve iki solo enstrüman arasında benzersiz ve büyüleyici bir denge yaratmış. (Ancak günümüzde çok sayıda solistin gene de kendi yeteneğine güvenerek bu scordatura’yı yapmadan eseri icra ettiğini de belirtmeliyim.)
“Allegro maestoso” – “Andante” – “Presto” olmak üzere üç bölümden oluşan Mozart’ın bu sinfonia concertante’sinin günümüze kadar yayınlanmış neredeyse 50 farklı icrası var. Doğal olarak aralarında büyük farklar da olabiliyor; çok klasik olanı da var çok romantik olanı da, çok ağır olanı da var çok ritmik ve tempolusu da. Seçim yapmak çok zor. Ama aralarında dolana dolana benim başı çeken tercihim, büyük bir orkestra olmadan, her biri pek çok uluslararası yarışma kazanmış ve ödüllü genç nesil, birbirinden yetenekli yedi sanatçının (bir kontrbas da dahil olarak) bir araya gelerek Kuzey Almanya’nın Olsberg kentindeki manastırın kilisesinde gerçekleştirilen Solsbergh (Olsberg Solistleri anlamında) Festivalinde Ocak 2024’te sundukları Mozart’ın “Mi bemol keman, viyola ve orkestra için Sinfonia concertante”si. Bu festivali bu konserde de çello çalan Arjantilli Sol Gabetta yaratmış. Kendisinin dışında diğerleri kemancılar Alman Veronika Eberle ve Rus Dmitry Smirnov, Viyolacılar Alman Nils Mönkemeyer ve İngiliz Timothy Ridout, çellocu Fransız Victor Julien-Laferrière ve Kontrbasçı İspanyol Uxía Martínez Botana. Solistlerin kıvrak ve muhteşem bir şekilde eşleştiği, benim bildiğim Mozart akışı. Çok neşeli, çok zevkli. Böyle buyrun sevgili takipçilerim:
i Müzikte kadans: bir müzik cümlesinin, akor ilerlemesinin, melodinin veya tüm parçanın sonundaki çözüm veya kapanış.
